बुलढाणा | शेतीसोबतच पशुपालन हा ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा एक महत्त्वाचा पाया आहे. मात्र, हवामानातील बदल आणि दुष्काळी परिस्थितीमुळे पशुधनावर विपरीत परिणाम होतो. एलनिनोसारख्या हवामानविषयक घटकांमुळे मान्सूनच्या पावसावर परिणाम होण्याची शक्यता असते. अशा परिस्थितीत पशुपालकांनी जनावरांच्या संरक्षणासाठी आधीच योग्य नियोजन करणे आवश्यक ठरणार आहे. दुष्काळामुळे केवळ पिकांचेच नुकसान होते असे नाही, तर जनावरांसाठी हिरवा व वाळलेला चारा, पशुखाद्य आणि पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न बिकट बनतो. यामुळे जनावरांचे आरोग्य, वजन, दूध उत्पादन आणि प्रजननक्षमतेवर मोठा परिणाम होतो.

चारा आणि पाणी व्यवस्थापन

दुष्काळाच्या काळात पशुपालकांसमोरील सर्वात मोठे आव्हान जनावरांना पुरेसा चारा उपलब्ध करून देण्याचे असते. चाऱ्याचे नियोजन पावसाळ्यापासूनच सुरू करावे. ज्वारी, बाजरी, मका यांसारख्या चारा पिकांचे नियोजन करून उपलब्ध हिरव्या चाऱ्याचा योग्य वापर करावा. जादा चाऱ्यापासून मुरघास तयार करून त्याची साठवणूक करावी. वाळलेला चारा आणि कडबा सुरक्षित व कोरड्या जागेत साठवावा. तसेच, जनावरांना स्वच्छ पिण्याचे पाणी पुरेशा प्रमाणात मिळणे अत्यंत गरजेचे आहे. पाण्याच्या टाक्या सावलीत ठेवाव्यात आणि गळती रोखावी. उन्हाळ्यात जनावरांना थेट सूर्यप्रकाशापासून वाचवण्यासाठी गोठ्यात योग्य निवारा आणि हवा खेळती राहण्याची व्यवस्था करावी.

संतुलित आहार व आरोग्य संरक्षण

केवळ वाळलेला चारा दिल्याने जनावरांच्या सर्व गरजा पूर्ण होत नाहीत. जनावरांचे वय, वजन, दूध उत्पादन आणि शारीरिक स्थितीनुसार आहाराचे नियोजन करावे. आहारामध्ये संतुलित पशुखाद्य, खनिज मिश्रण आणि मीठाचा समावेश करावा. कुपोषण आणि उष्णतेचा ताण यामुळे जनावरांची रोगप्रतिकारक शक्ती कमी होते. यावर मात करण्यासाठी पशुवैद्यकीय सल्ल्यानुसार वेळेवर लसीकरण आणि जंतनाशक औषधांचा वापर करावा. आजारी जनावरांना वेगळे ठेवून त्वरित उपचार घ्यावेत. पशुपालकांनी उपलब्ध साधनसंपत्तीचा काटकसरीने वापर करून हवामान विभागाच्या सूचनेनुसार वेळेवर निर्णय घ्यावेत.

Source: Cosmo News Desk