नाशिक: नाशिक शहराची जीवनवाहिनी मानल्या जाणाऱ्या गंगापूर धरणाने यावर्षी एक नवीन इतिहास रचला आहे. गेल्या दोन वर्षांपासून सुरू असलेल्या ‘गंगापूर संजीवनी प्रकल्पा’चे यश आता उघड्या डोळ्यांनी दिसत आहे. हे यश केवळ प्रशासनाचे नाही, तर नाशिककर नागरिक, विविध सामाजिक संस्था आणि शेतकरी यांच्या अभूतपूर्व जनसहभागाचे आहे.

प्रकल्पाची पार्श्वभूमी आणि गरज: गंगापूर धरणाची निर्मिती १९५४ मध्ये झाली. कालांतराने धरणाच्या साठवण क्षमतेत गाळ साचल्यामुळे मोठी घट झाली होती. वाढत्या शहरीकरणामुळे पाण्याची मागणी वाढत असताना साठवण क्षमता कमी होणे हे मोठे संकट होते. यावर उपाय म्हणून, केवळ सरकारी निधीवर अवलंबून न राहता, तत्कालीन जिल्हाधिकारी आणि महापालिका आयुक्तांनी ‘गाळमुक्त धरण, गाळयुक्त शिवार’ या संकल्पनेला व्यापक रूप दिले.

जनसहभाग आणि कार्यपद्धती: प्रकल्पाची सुरुवात गाळ काढण्यापासून झाली. स्थानिक टँकर असोसिएशनने मोफत पाणीपुरवठा केला, तर शेकडो स्वयंसेवकांनी प्रत्यक्ष गाळ काढण्याच्या कामात श्रमदान केले. ‘सह्याद्री मित्र मंडळा’सारख्या संस्थांनी तांत्रिक मदत आणि निधी संकलनात मोठी भूमिका बजावली. गाळ उपसल्यानंतर, तो शेजारच्या शेतांमध्ये टाकण्यात आला, ज्यामुळे जमिनीची सुपीकता वाढली आणि शेतकऱ्यांचे उत्पन्नही वाढले.

पर्यावरणीय आणि सामाजिक परिणाम: केवळ गाळ काढला नाही, तर धरणाच्या कॅचमेंट एरियामध्ये स्थानिक वृक्षांचे रोपण करण्यात आले. एक नवीन कम्युनिटी पार्क तयार करण्यात आले आहे, जिथे नागरिक आता निसर्गाचा आनंद घेऊ शकतात. या उपक्रमामुळे धरणाची साठवण क्षमता १५ टक्क्यांनी वाढली आहे, ज्यामुळे नाशिककरांना पुढील दोन वर्षे पाणीटंचाईचा सामना करावा लागणार नाही. हे मॉडेल आता राज्यभर लागू करण्याच्या हालचाली सुरू आहेत.